Ψυχοσωματικά συμπτώματα.

Ψυχοσωματικά συμπτώματα.

Γιατί συμβαίνουν ; Μπορεί να πονάει η ψυχή;

 

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ τι συμβαίνει με τα συναισθήματα που καταπνίγουμε, τα «θέλω» και τις ανάγκες που καταπιέζουμε; Τι πιστεύετε ότι πραγματικά γίνεται με την συγκάλυψη των συναισθημάτων και των αναγκών μας;

Δυστυχώς τα καταπιεσμένα μας συναισθήματα και οι ανάγκες και τα θέλω που δεν εκφράσαμε ποτέ δεν ξεθυμαίνουν με τον καιρό όπως πολλοί πιστεύουν αλλά αντίθετα βυθίζονται στα βάθη του είναι μας, στο κέντρο του ψυχισμού μας με ολέθριες συνέπειες τόσο για την ψυχική όσο και την σωματική μας υγεία.

Είναι αδύνατον να εξαφανίσουμε πραγματικά ότι ποτέ δεν εκφράσαμε, ένα συναίσθημα μας, ένα θέλω ή μια ανάγκη μας. Σίγουρα, μπορούμε να το σκεπάσουμε για λίγο καιρό, να προσποιηθούμε ότι δεν υπάρχει, ειδικά όταν πρόκειται για ένα αρνητικό συναίσθημα ή ίσως για ένα «θέλω» μας που φοβόμαστε ότι θα απορριφθεί ή θα κατακριθεί.  Θυμάστε  εκείνες τις φορές που το κλάμα σας ανέβηκε σαν κόμπος στο λαιμό, που τα μάτια σας πήγαν να βουρκώσουν αλλά δεν το αφήσατε να εκδηλωθεί; Τις στιγμές που θέλατε να ουρλιάξετε αλλά το καταπνίξατε;

Τι συνέβη τελικά με αυτά τα δάκρυα, τα ουρλιαχτά, τα θέλω και τα παράπονα που δεν ειπώθηκαν; Έτσι απλά εξαφανίστηκαν; Οι έρευνες της ψυχοσωματικής ιατρικής επιβεβαιώνουν πως όλες αυτές οι μορφές καταπίεσης  που περιγράφτηκαν παραπάνω, γίνονται στην ουσία εχθροί μας  που μαζί με τους άλλους νοσογόνους παράγοντες εξασθενούν το αμυντικό μας σύστημα.

Σύμφωνα με τον Freud  τα ανέκφραστα συναισθήματα δεν πεθαίνουν ποτέ, απλά θάβονται ζωντανά και είναι θέμα χρόνου να εκδηλωθούν με τρόπο δυσάρεστο. Υποστήριζε πως όσο περισσότερο καταπιέζουμε τα συναισθήματα μας ή προσπαθούμε να τα θάψουμε θεωρώντας πως έτσι θα απαλλαχτούμε από αυτά, τόσο πιο έντονα τελικά εκδηλώνονται και μάλιστα με μια μορφή που δεν μπορούμε  άμεσα να συνδέσουμε το σύμπτωμα με το καταπιεσμένο συναίσθημα.

Από μόνη της η λέξη «ψυχοσωματικά» άλλωστε δηλώνει μια συσχέτιση της ψυχής και του σώματος.  Ψυχοσωματική διαταραχή είναι μια νόσος η οποία καταπονεί τόσο το μυαλό όσο και το σώμα. Στην ουσία πρόκειται για μια σωματική ασθένεια που  είτε προκαλείται ή επιδεινώνεται από ψυχολογικούς παράγοντες.

Μερικές σωματικές ασθένειες  είναι πιο πιθανό να απορρέουν ή να συσχετίζονται με ψυχολογικούς παράγοντες όπως το στρες και το άγχος. Κάποια από αυτά είναι η ψωρίαση, το έκζεμα, τα έλκη του στομάχου, η υψηλή πίεση του αίματος , ο έρπης και οι καρδιακές παθήσεις . Αν κι αυτό είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθεί, πολλοί άνθρωποι που πάσχουν από αυτές τις σωματικές ασθένειες υποστηρίζουν ότι η ισχύουσα διανοητική κατάσταση τους μπορεί να επηρεάσει το πόσο επιβαρυντικά θα είναι και τα σωματικά συμπτώματά τους.

Όσο όμως κι εάν είναι δύσκολο να αποδειχθεί η σύνδεση ψυχολογικών και σωματικών συμπτωμάτων μπορούμε να ανακαλέσουμε στη μνήμη μας στιγμές που νιώσαμε πολύ φοβισμένοι ή πολύ στεναχωρημένοι και να προσπαθήσουμε να θυμηθούμε αν εκδηλώσαμε κάτι από τα παρακάτω:

  • Αύξηση του καρδιακού ρυθμού και των παλμών

  • Ναυτία

  • Τρέμουλο

  • Ίδρωμα

  • Σφήξιμο στο στομάχι

  • Πονοκέφαλο

  • Ξηροστομία

Τα παραπάνω συμπτώματα οφείλονται στην αυξημένη δραστηριότητα των νευρικών ερεθισμάτων που κατευθύνονται μέσω του εγκεφάλου μας και της απελευθέρωσης της αδρεναλίνης  προς διάφορα μέρη του οργανισμού μας.  

Στον χώρο της ψυχολογίας αλλά και  της ομοιοπαθητικής ιατρικής  έχει αναγνωριστεί πως, αν όχι όλες, οι περισσότερες ασθένειες δεν είναι παρά αντανακλάσεις των εσωτερικών μας συγκρούσεων και των ανομολόγητων «θέλω» μας. Ταυτόχρονα, η επιστήμη της νευροβιολογίας επιβεβαιώνει πως κάθε νοητική διεργασία (σκέψη, συναίσθημα, θέλω) αντιστοιχεί σε ηλεκτροχημικές μεταβολές που συντελούνται μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό.

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα γίνονται ολοένα και περισσότερο αποδεκτά. Μάλιστα το «Circulation» (Risk of Acute Myocardial Infarction After the Death of a Significant Person in One's Life. The Determinants of Myocardial Infarction Onset Study. Elizabeth Mostofsky, Malcolm Maclure, Jane B. Sherwood, Geoffrey H. Tofler, James E. Muller and Murray A. Mittleman)  που εκδίδει η Αμερικανική Εταιρεία Καρδιάς (ΑΗΑ) ερευνά και στατιστικά αποδεικνύει την σχέση θλίψης (ψυχική κατάσταση) με τον αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης εμφράγματος (σωματική κατάσταση)  ο οποίος είναι αυξημένος κατά 21 φορές την πρώτη μέρα του πένθους για όσους έχουν χάσει ένα αγαπημένο τους και αν και μειώνεται τις επόμενες ημέρες παραμένει ιδιαίτερα υψηλός καθ’ όλη την πρώτη εβδομάδα του πένθους. Η σχέση ασθένειας- ψυχής- σώματος επιβεβαιώνεται τον Dr Murray Mittleman (Professor of Epidemiology- Harvard University) ο οποίος δηλώνει πως «Η ακραία θλίψη μπορεί να προκαλέσει έμφραγμα» αυξάνοντας μάλιστα την περίοδο υψηλής επικινδυνότητας επί τουλάχιστον ένα μήνα, καθώς οι ψυχολογικές διεργασίες που εκτελούνται την περίοδο του πένθους επηρεάζουν τις βιολογικές λειτουργίες της καρδιάς.

Είναι ευδιάκριτο λοιπόν πώς τα συναισθήματα όχι μόνο επηρεάζουν το σώμα μας αλλά πολλές φορές καθορίζουν την λειτουργία ζωτικών οργάνων. Η θλίψη δημιουργεί έντονο στρες στον οργανισμό, με αποτέλεσμα της αύξηση  στην πηκτικότητας του αίματος και της αρτηριακής πίεσης. Η μετάθεση των ψυχολογικών συμπτωμάτων στο σώμα είναι μία συμβολική διαδικασία. Ένας θυμός μετατρέπεται σε έλκος ή σε έρπη, μία απώλεια μετατρέπεται σε έμφραγμα, μια αποτυχία μετατρέπεται σε τάση για εμετό. Θυμάστε το στομάχι σας να γίνεται «κόμπος»; Να τρέμουν τα γόνατά σας; Να νιώθετε πολύ άγχος ένα βράδυ και να ξυπνάτε με έρπη;

Για την θεραπεία των ψυχοσωματικών ασθενειών πρέπει να αντιληφθούμε πρωτίστως ότι ο ασθενής επί πολλά χρόνια, για μια ζωή ολόκληρη πολλές φορές, καταπιέζει τα συναισθήματα και το άγχος ή το θυμό του κι όλη αυτή η  καταπίεση στην  οποία υπέβαλε τον εαυτό του τελικά μετατράπηκε σε οργανικό πρόβλημα.

Σκοπός της ψυχοθεραπείας είναι καταρχήν ο θεραπευόμενος να εκπαιδευτεί στον πως λεκτικά ή εκφραστικά μπορεί να εξωτερικεύει τα άγχη του, τις ανάγκες και τα θέλω του και να σταματήσει να τα συγκαλύπτει. Για να γίνει αυτό είναι σημαντικό να εντοπιστεί η ρίζα των καταπιεσμένων προβλημάτων, το γιατί δυσκολεύεται τόσο πολύ ο θεραπευόμενος να τα εξωτερικεύσει και στην συνέχεια να γίνει μια ανακατασκευή της σκέψης ώστε να βρεθούν εναλλακτικοί τρόποι συμπεριφορών και νοητικών διεργασιών που οδηγούν στην εξωτερίκευση των συναισθημάτων και αναγκών του θεραπευόμενου.

 

Θεοφίλη Δήμητρα