Όταν η εξουσία καθορίζει μια σχέση

Συντροφικές σχέσεις εξουσίας

Υπάρχουν διάφορες κατηγοριοποιήσεις συντροφικών σχέσεων που συναντάμε στην θεραπεία ζεύγους. Συχνά συναντάμε προβληματικές συντροφικές σχέσεις όπου στόχος είναι η επιβολή ελέγχου από τον έναν σύντροφο προς τον άλλο και η θεσμοθέτηση κανόνων για τόσο για τον «εξουσιαστή» όσο και για τον εξουσιαζόμενο σύντροφο.

Στην ιδιαίτερα προβληματική αυτή κατηγορία σχέσης αποκλειστική σχεδόν επιδίωξη είναι η υποταγή του ενός συντρόφου από τον άλλον πράγμα που δεν έχει σε τίποτα να κάνει με τα αληθινά συναισθήματα αγάπης ή έρωτα που συνήθως επικαλείται. Στην ουσία μιλάμε για μια σχέση που οριοθετείται μέσα από μια ρουτίνα καθημερινής κι επίπονης εξουσίας.

Ο θεραπευτής Augustus Y. Napier* διέκρινε 4 βασικά σχήματα εξουσίας στη συντροφική σχέση:

Κυριαρχία – Υποταγή: Στο πρώτο είδος εξουσίας συνηθίζεται να κυριαρχεί ο ένας σύντροφος, ενώ ο άλλος τίθεται υπό τον έλεγχό του και δεν οριοθετείται ποτέ επομένως η σχέση εξουσίας είναι ασύμμετρη. Η σχέση αυτή κάποια στιγμή πιθανότατα θα καταλήξει να είναι οδυνηρή κι αβάσταχτη και για τις δύο πλευρές. Ο εξουσιαστής θα νιώθει μοναξιά και ο εξουσιαζόμενος θα αρχίσει να νιώθει μειονεκτικά και θα προσπαθήσει να ανταποδώσει με τρόπους άσχημους.

Ζευγάρια που μαλώνουν διαρκώς. Εδώ μιλάμε για ένα αδιάκοπο παιχνίδι δύναμης χωρίς νικητή. ο κάθε σύντροφος επιθυμεί να επιβληθεί στον άλλο και να επιβάλλει τις απόψεις του. Ο κάθε σύντροφος βασανίζεται από τον φόβο της υποταγής με αποτέλεσμα να είναι μόνιμα καχύποπτοι και επιθετικοί μεταξύ τους και να προσπαθούν διαρκώς να φανούν ανώτεροι. Αν και πρόκειται για μια συμμετρική τυπικά σχέση καθορίζεται από το ερώτημα του ποιος θα υπερισχύσει με αποτέλεσμα συχνά να παρατηρείται κλιμάκωση της έντασης ή ακόμα και σωματική βία.

Ψευτοϊσότητα. Στο σχήμα αυτό το προσποιείται ότι βιώνει μια ισότητα εξωπραγματική. Οτιδήποτε άσχημο θα μπορούσε να διαταράξει υποτιθέμενη ηρεμία τους απωθείται. Επιδιώκουν να μην έχουν ποτέ καυγάδες και είναι ευγενικοί μεταξύ τους καταβάλλοντας κάποια προσπάθεια για να το πετύχουν συνειδητά. Συχνά ξοδεύουν πολύ χρόνο μαζί και πιθανότατα στον κόσμο που τους παρακολουθεί να βγαίνει ότι συνεργάζονται καλά, αλλά στην πραγματικότητα κρύβουν πολύ θυμό ο ένας για τον άλλο κάτι που όμως πάντα κουκουλώνουν εξαιτίας του φόβου απόρριψης κι εγκατάλειψης. Πάντοτε στην θεραπεία μας ανησυχούν τα ζευγάρια που υποστηρίζουν ότι δεν καυγαδίζουν ποτέ , φοβόμαστε πως συνήθως έχουν οξεία προβλήματα που δεν θα αναδυθούν εύκολα. Κάποιες φορές μεταβιβάζουν τον θυμό τους σε ένα παιδί που γίνεται το εξιλαστήριο θύμα. Άλλοτε πάλι αναπτύσσουν ψυχοσωματικά ή καταθλιπτικά συμπτώματα εξαιτίας της υπερπροσπάθειας συγκάλυψης του θυμού τους.

 

Σχήμα ισότητας. Αυτό είναι πραγματικά το ιδανικό σχήμα για το ζευγάρι όπως αναφέρει και ο Napier. Στην περίπτωση της ισότητας υπάρχει μια δίκαιη θα λέγαμε εναλλαγή στο ποιος αποφασίζει και στο ποιος ακολουθεί. Όμως δεν αποφασίζει πάντα ο ίδιος έτσι υπάρχει μια διαρκής εναλλαγή που κάνει την σχέση πολύ υγιή. Και οι δύο εξουσιάζουν και απαιτούν και οι δύο ακολουθούν. Πρόκειται στην ουσία για μια ώριμη σχέση που βασίζεται στην δημοκρατία και στην κριτική σκέψη. Κανείς δεν είναι από κάτω! . Όλα τα θέματα που απασχολούν το ζευγάρι είναι αντικείμενο συζήτησης και τίποτα δεν απαγορεύεται.

Φυσικά υπάρχουν και έντονοι καβγάδες, που όμως δεν είναι ούτε άσκοποι ούτε δηλητηριώδεις, αλλά αντίθετα αποσκοπούν στην βελτίωση της σχέσης και στην εύρεση της καλύτερης δυνατής λύσης για όλους. Οι σύντροφοι έχουν την ευκρίνεια και την λογική να κάνουν πίσω όταν καταλαβαίνουν πως έχουν κάνει λάθος χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υποτάσσονται ή ότι είναι αδύναμοι.

Πρόκειται για μια σχέση που καθορίζεται από τον σεβασμό της ατομικότητας και της αυτονομίας. Πρόκειται για δύο ώριμα και υπεύθυνα μέλη που λειτουργούν και αυτόνομα αλλά και ομαδικά. Το πώς ένας άνθρωπος χρησιμοποιεί την εξουσία που έχει, εξαρτάται από την ασφάλεια που νιώθει για τον ευατό του αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα την ισότητα του με τον άλλο σύντροφο που είναι εξίσου αυτόνομος.

 

*Ο Augustus Y. Napier είναι οικογενειακός θεραπευτής διευθυντής του Ινστιτούτου Οικογενειακής Θεραπείας «The Family Workshop» στην Ατλάντα της Georgia των Η.Π.Α. Στο συγγραφικό του έργο ανήκουν τα γνωστά εγχειρίδια The Fragile Bond  και The Family Crucible.

 

ΘΕΟΦΙΛΗ ΔΗΜΗΤΡΑ

ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ- ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ

MSc in Forensic Psychology and Criminology