Πένθος κι αλκοολισμός

Η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου είναι από τις πιο επώδυνες δοκιμασίες της ζωής. Μετά τον θάνατο ενός αγαπημένου κατακλυζόμαστε από ένα πλήθος συναισθημάτων που δεν είναι εύκολα διαχειρίσιμα, όπως η άρνηση να δεχτούμε το γεγονός, ο θυμός και η έντονη καταθλιπτική διάθεση.

«Πένθος» είναι ο όρος που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε τη συναισθηματική, φυσική και κοινωνική αντίδραση που έχει κάποιος όταν χάνει ένα αγαπημένο του πρόσωπο. Φυσικά κάθε άνθρωπος πενθεί με τον δικό του τρόπο, κάποιος μπορεί να εξωτερικεύει τα συναισθήματά του ενώ κάποιος άλλος να κλείνεται στον εαυτό του και να απομονώνεται. Πολλοί πενθούντες στρέφονται στο αλκοόλ σαν ένα μέσο μείωσης του στρες και της θλίψης, όμως αυτό μπορεί να έχει καταστροφικά αποτελέσματα για την σωματική τους υγεία και την ψυχική ισορροπία όλης της οικογένειας.

Η χρήση αλκοόλ είναι μια απελπισμένη προσπάθεια να ξεφύγουν από την πραγματικότητα και τον έντονο ψυχικό πόνο, αποτέλεσμα της απώλειας του αγαπημένου. Δυστυχώς για κάποιους η προσπάθεια να ξεχαστεί ο πόνος μέσο της κατανάλωσης αλκοόλ, μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια κατάχρηση και μόνιμη εξάρτηση από το αλκοόλ. Το αλκοόλ ουσιαστικά χρησιμοποιείται από τους πενθούντες για να «μουδιάσουν» και να «παγώσουν» τα συναισθήματά τους.

Ο πιο υγιής τρόπος μα βιώσει κάποιος την διαδικασία του πένθους και να προχωρήσει στη ζωή του είναι να επιτρέψει αρχικά στον εαυτό του να αφεθεί στην θλίψη και να εξωτερικεύσει τα επώδυνα συναισθήματα του, ώστε να μπορέσει να φτάσει τελικά στην αποδοχή της πραγματικότητας. Αποδοχή δεν σημαίνει ότι δεν στενοχωριόμαστε ή ότι ξεχάσαμε τον αγαπημένο μας αλλά ότι πλέον η απώλειά του δεν καθορίζει όλη την ψυχική μας κατάσταση και τις καθημερινές μας δραστηριότητες. Η μη έκφραση των πραγματικών μας συναισθημάτων μπορεί να οδηγήσει σε χρόνιο πένθος, σε κατάθλιψη κι ακόμα σε εξάρτηση ουσιών.

Το χρόνιο πένθος δεν επιτρέπει σε αυτόν που πενθεί να διαχειρίζεται επαρκώς τις καθημερινές του δραστηριότητες κι υποχρεώσεις, ενώ συχνά απορροφά στη θλίψη του κι άλλα μέλη της οικογένειας πολλές φορές μάλιστα κάνοντάς τους να νιώθουν ενοχές «επειδή τολμούν» και προχωρούν στη ζωή τους. Το διαρκές πένθος και η μόνιμη θλίψη ή η κατάχρηση αλκοόλ είναι ο μόνος τρόπος που πιστεύουν ότι δείχνει την αγάπη τους για τον θανόντα.

Το πένθος μπορεί να οδηγήσει σε κλινική κατάθλιψη. Όποτε συμβαίνει αυτό οι νοσούντες νιώθουν ανήμποροι, κουρασμένοι, απελπισμένοι, έχουν συχνά προβλήματα συγκέντρωσης και διαταραχές στον κύκλο του ύπνου. Τα άτομα αυτά μπορεί να είναι πιο επιρρεπή στην εξάρτηση από το αλκοόλ προσδοκώντας με την βοήθεια της ουσίας ότι θα «μουδιάσουν» τον πόνο τους αλλά αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι ότι καθηλώνονται μόνιμα στο στάδιο της θλίψης.

Αυτό συμβαίνει γιατί ουσιαστικά το αλκοόλ δρα σαν κατασταλτικό για το σώμα και τελικά εντείνει τα αρνητικά συναισθήματα όπως είναι ο θυμός και η λύπη. Η κατάχρηση μπορεί να έχει επίδραση σε όλη την οικογένεια που καλείται να εστιάσει την προσοχή της στον εξαρτώμενο που πιθανότατα θα απορρίπτει κάθε προσπάθειά τους για βοήθεια και θα τους κατηγορεί ότι δεν αγαπούσαν όσο αυτός τον θανόντα που τώρα υποφέρει τόσο πολύ, βυθισμένοι στον πόνο τους αλλά και στην εξάρτηση από το αλκοόλ.

Η έρευνα του Demetrovits και των συνεργατών του (2012) με θέμα «Alcohol use in the first three years of bereavement» επισημαίνει την μεγαλύτερη συχνότητα κατάχρησης αλκοόλ στο αντρικό φύλο. Λαμβάνοντας υπόψη τα έτσι κι αλλιώς μεγαλύτερα ποσοστά θνησιμότητας των αντρών που πενθούν, η κατανάλωση αλκοόλ επιβαρύνει κι άλλο την κατάσταση.

Η εξάρτηση που άλλωστε αποτελεί και σοβαρή απειλή της ζωής του ατόμου, χρειάζεται απαραίτητα θεραπεία απεξάρτησης και ψυχοθεραπεία. Πρόκειται για μια πολύ σοβαρή κι αυτοκαταστροφική συμπεριφορά που πρέπει να σταματήσει άμεσα.

Το περιβάλλον του πρέπει να τον στηρίξει και να τον κατευθύνει προς την θεραπεία απεξάρτησης χωρίς όμως να διακόπτουν τις ασχολίες τους και την ρουτίνα της ζωής τους. Το να αφοσιωθούν ολοκληρωτικά στον εξαρτώμενο μπορεί να είναι παγίδα και να καθυστερήσει την απεξάρτηση του. Η κατεύθυνση που πρέπει να δείχνουν στον μέλος που νοσεί είναι ότι παρά την απώλεια του αγαπημένου η ζωή συνεχίζεται.

Να σημειωθεί εδώ ότι μιλάμε για χρόνιο πένθος και όχι για το αναμενόμενο πένθος που ακολουθεί μια απώλεια και που είναι φυσιολογικό η οικογένεια να συσπειρωθεί και να υπάρξει αλληλοϋποστήριξη. Το πένθος είναι φυσιολογικό μέρος της ζωής και συνήθως δεν θεωρείται ψυχική πάθηση. Με την υποστήριξη των συγγενών και των φίλων αναμένεται ότι τα συμπτώματα θα μειωθούν. Οι περισσότερες έρευνες συμφωνούν πως τα συμπτώματα θα έχουν μειωθεί αισθητά μετά τον πρώτο χρόνο της απώλειας. Το παρατεταμένο όμως πένθος μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή κατάθλιψη κι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές (χρήση ουσιών) κι όταν συμβαίνει αυτό είναι απαραίτητο η οικογένεια να αναζητήσει ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική.